مقدمه
هر زمان صحبت از رمزارزها به میان میآید، یکی از اولین موضوعاتی که مطرح میشود، پولشویی است. برخی تصور میکنند بیتکوین و سایر رمزارزها به دلیل ناشناس بودن، بهترین ابزار برای انتقال پولهای غیرقانونی هستند و بخش بزرگی از فعالیتهای این بازار به جرایم مالی اختصاص دارد.
اما آیا این تصور با واقعیت مطابقت دارد؟
واقعیت این است که رمزارزها مانند هر فناوری مالی دیگری میتوانند هم برای اهداف قانونی و هم برای فعالیتهای مجرمانه مورد استفاده قرار گیرند. با این حال، گزارشهای بینالمللی نشان میدهند که سهم تراکنشهای غیرقانونی از کل بازار رمزارز بسیار کمتر از چیزی است که معمولاً در رسانهها تصور میشود. از سوی دیگر، ویژگی شفاف بلاکچین باعث شده است که در بسیاری از پروندهها، ردیابی وجوه حتی از سیستمهای مالی سنتی نیز سادهتر باشد.
در این مقاله بررسی میکنیم پولشویی چیست، چرا نام رمزارزها با آن گره خورده و آیا واقعاً این فناوری به ابزاری برای پنهان کردن منشأ پول تبدیل شده است.
پولشویی چیست؟
پولشویی فرآیندی است که طی آن درآمد حاصل از فعالیتهای غیرقانونی، مانند قاچاق، فساد، کلاهبرداری یا جرایم سایبری، به شکلی وارد چرخه اقتصاد میشود که منشأ آن پنهان بماند.
هدف اصلی پولشویی این است که پولی که از راه غیرقانونی به دست آمده، در ظاهر کاملاً قانونی به نظر برسد و بتوان از آن برای سرمایهگذاری، خرید دارایی یا انجام فعالیتهای اقتصادی استفاده کرد.
این پدیده سالها پیش از ظهور رمزارزها وجود داشته و همچنان بخش عمده آن از طریق پول نقد، شرکتهای صوری، حسابهای بانکی، تجارتهای صوری و شبکههای مالی سنتی انجام میشود.
چرا نام رمزارزها کنار پولشویی مطرح میشود؟
چند ویژگی باعث شده است که بسیاری از افراد تصور کنند رمزارزها ابزار مناسبی برای پولشویی هستند.
نخست اینکه انتقال رمزارزها در هر ساعت از شبانهروز و بدون محدودیت مرزی امکانپذیر است. همچنین کاربران میتوانند بدون نیاز به بانک، دارایی خود را به نقاط مختلف جهان منتقل کنند.
از طرف دیگر، آدرسهای کیف پول در بلاکچین به نام واقعی افراد ثبت نمیشوند و همین موضوع باعث شده برخی تصور کنند تمام تراکنشهای رمزارزی کاملاً ناشناس هستند.
اما این برداشت دقیق نیست.
آیا تراکنشهای رمزارزی ناشناس هستند؟
یکی از رایجترین باورهای اشتباه درباره رمزارزها همین موضوع است.
در شبکههایی مانند بیتکوین و اتریوم، تراکنشها ناشناس (Anonymous) نیستند، بلکه مستعار (Pseudonymous) هستند.
یعنی تمام اطلاعات زیر برای همیشه روی بلاکچین ثبت میشود:
- آدرس فرستنده
- آدرس گیرنده
- زمان تراکنش
- مبلغ انتقال
- سابقه تمام نقلوانتقالات
در واقع، هر فردی میتواند تاریخچه کامل یک آدرس را مشاهده کند.
آنچه مستقیماً مشخص نیست، هویت مالک آن آدرس است. اما اگر این آدرس در هر مرحله به یک صرافی دارای احراز هویت یا یک شخص واقعی متصل شود، امکان شناسایی صاحب آن نیز وجود دارد.
به همین دلیل، شرکتهای تحلیل بلاکچین امروزه میتوانند مسیر حرکت داراییها را با دقت بالایی بررسی کنند.
مطلب مرتبط: چه میزان از تراکنشهای تتر مربوط به فعالیتهای غیرقانونی است؟
آیا بیشتر پولشویی جهان با رمزارز انجام میشود؟
پاسخ این سؤال خیر است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهای بینالمللی و شرکتهای تحلیل بلاکچین، تنها بخش کوچکی از تراکنشهای رمزارزی به فعالیتهای غیرقانونی مربوط میشود. در مقابل، سازمانهای بینالمللی برآورد میکنند که هر سال حجم بسیار بزرگی از پولشویی از طریق نظام مالی سنتی انجام میشود؛ از پول نقد و حسابهای بانکی گرفته تا شرکتهای پوششی و تجارتهای صوری.
دلیل این موضوع ساده است. مجرمان معمولاً به دنبال روشی هستند که کمترین احتمال شناسایی را داشته باشد. در حالی که تراکنشهای بلاکچینی برای همیشه ثبت میشوند، پول نقد یا شبکههای پیچیده مالی سنتی در بسیاری از موارد ردگیری دشوارتری دارند.
این موضوع به معنای آن نیست که رمزارزها هرگز در جرایم مالی استفاده نمیشوند؛ بلکه نشان میدهد نقش آنها در مقایسه با تصور عمومی اغراقآمیز است.
مجرمان چگونه از رمزارزها سوءاستفاده میکنند؟
اگرچه سهم جرایم مالی در بازار رمزارز محدود است، اما برخی مجرمان از این فناوری استفاده میکنند.
رایجترین موارد عبارتاند از:
- دریافت باج در حملات باجافزاری
- انتقال درآمد حاصل از کلاهبرداریهای اینترنتی
- جابهجایی دارایی بین کیف پولهای متعدد برای دشوارتر کردن ردیابی
- استفاده از برخی سرویسهای اختلاط تراکنشها (Mixers)
با این حال، طی سالهای اخیر بسیاری از این سرویسها تحت پیگرد قانونی قرار گرفتهاند و نهادهای نظارتی با استفاده از ابزارهای تحلیل بلاکچین توانستهاند شبکههای متعددی را شناسایی و متوقف کنند.
چگونه بلاکچین به شناسایی مجرمان کمک میکند؟
برخلاف تصور بسیاری از افراد، شفافیت بلاکچین یکی از بزرگترین نقاط قوت آن در مبارزه با جرایم مالی است.
تمام تراکنشها بهصورت دائمی در دفتر کل بلاکچین ثبت میشوند و هیچ فردی نمیتواند آنها را حذف یا ویرایش کند.
همین ویژگی باعث شده شرکتهای تخصصی تحلیل بلاکچین بتوانند:
- مسیر حرکت داراییها را دنبال کنند.
- کیف پولهای مرتبط با جرایم را شناسایی کنند.
- ارتباط میان آدرسهای مختلف را تحلیل کنند.
- گزارشهای دقیقی در اختیار صرافیها و نهادهای قضایی قرار دهند.
در سالهای اخیر، پروندههای متعددی وجود داشته که در آنها نیروهای انتظامی با استفاده از دادههای بلاکچین موفق به شناسایی و توقیف داراییهای مرتبط با جرایم سایبری شدهاند.
نقش صرافیهای رمزارزی در مبارزه با پولشویی
امروزه بسیاری از صرافیهای معتبر دنیا موظف به اجرای مقررات مبارزه با پولشویی (AML) و احراز هویت مشتریان (KYC) هستند.
این اقدامات معمولاً شامل موارد زیر است:
- احراز هویت کاربران
- پایش تراکنشهای مشکوک
- گزارش فعالیتهای غیرعادی به نهادهای مسئول
- مسدود کردن داراییهای مرتبط با کیف پولهای تحریمشده یا مجرمانه
به همین دلیل، تبدیل درآمدهای غیرقانونی به پول رایج از طریق صرافیهای قانونمند، نسبت به گذشته بسیار دشوارتر شده است.
چرا هنوز تصویر منفی از رمزارزها وجود دارد؟
بخش زیادی از این تصویر به نحوه پوشش اخبار بازمیگردد.
وقتی یک حمله باجافزاری یا کلاهبرداری اینترنتی با استفاده از بیتکوین انجام میشود، معمولاً خبر آن بازتاب گستردهای پیدا میکند. اما در مقابل، پروندههای متعدد پولشویی که از طریق پول نقد، شرکتهای صوری یا حسابهای بانکی انجام میشوند، کمتر با همان شدت رسانهای مطرح میشوند.
از سوی دیگر، جدید بودن فناوری بلاکچین باعث شده بسیاری از کاربران تفاوت میان «ناشناس بودن» و «مستعار بودن» تراکنشها را ندانند و همین موضوع به شکلگیری برخی برداشتهای نادرست دامن زده است.
آینده مبارزه با پولشویی در بازار رمزارز
با گسترش پذیرش رمزارزها، قوانین مبارزه با پولشویی نیز در حال تکامل هستند.
امروزه بسیاری از کشورها مقررات مشخصی برای فعالیت صرافیها و ارائهدهندگان خدمات داراییهای دیجیتال تدوین کردهاند. همچنین ابزارهای تحلیل بلاکچین هر سال دقیقتر میشوند و همکاری میان نهادهای نظارتی، صرافیها و شرکتهای امنیتی در حال افزایش است.
این روند نشان میدهد که احتمال سوءاستفاده از رمزارزها بدون بر جای گذاشتن ردپای دیجیتال، روزبهروز کمتر میشود.
جمعبندی
پولشویی با رمزارزها یک واقعیت است، اما ابعاد آن بسیار کوچکتر از چیزی است که معمولاً تصور میشود. همانطور که مجرمان میتوانند از پول نقد، حسابهای بانکی یا سایر ابزارهای مالی سوءاستفاده کنند، امکان استفاده از رمزارزها نیز وجود دارد؛ اما این موضوع به معنای مجرمانه بودن خود فناوری نیست.
در مقابل، شفافیت بلاکچین، ثبت دائمی تراکنشها و پیشرفت ابزارهای تحلیل زنجیرهای باعث شدهاند که ردیابی جریان پول در بسیاری از موارد سادهتر از نظام مالی سنتی باشد. به همین دلیل، بسیاری از نهادهای نظارتی و شرکتهای امنیتی امروزه از فناوری بلاکچین نه بهعنوان یک تهدید، بلکه بهعنوان ابزاری برای مبارزه مؤثرتر با جرایم مالی استفاده میکنند.
